
Ekim 2023 verileri, Türkiye gayrimenkul piyasasında genel bir yavaşlamaya işaret ediyor. Yılın ilk 10 ayında konut satışları tarihi düşük seviyelere gerilerken, arsa ve özellikle tarla satışlarının toplam içindeki payı arttı. Ekim ayında kredili konut satışları %5.9’luk payla neredeyse durma noktasına geldi ve nakit alımlar piyasayı domine etti. Konut fiyatlarındaki reel artış hızı yavaşlamayı sürdürürken, fiyatlar dolar ve altın bazında bir miktar yükseldi. Bu durum, piyasanın yatırımcı odaklı ilerlediğini gösteriyor.
Bu yazıda, Türkiye’deki genel gayrimenkul satışlarını, konut ve konut dışı satışlardaki güncel durumu ve konut fiyatlarındaki değişimleri 2023 yılının ilk 10 aylık verileri ışığında detaylı olarak inceliyoruz.
2022 yılının tamamında toplam 3.2 milyon adet gayrimenkul satışı gerçekleşmişti. Bu satışların dağılımı şu şekildeydi:
2023 yılının ilk 10 ayında ise bu dağılımda önemli değişiklikler gözlemlendi. Konut satışlarının toplam içindeki payı %45’ten %41’e gerilerken, bu %4’lük düşüşün tarla satışlarına kaydığı görülüyor. Tarla satışlarının payı %26’dan %30’a yükseldi. Arsa satışlarında ise önemli bir değişiklik yaşanmadı. Yılın ilk 10 ayında toplam 2.4 milyon adet gayrimenkul satışı gerçekleşti. Bu hızla devam etmesi durumunda yılın yaklaşık 2.8 milyon adet satışla tamamlanması bekleniyor, bu da geçen seneye göre bir gerilemeye işaret ediyor.
Toplam gayrimenkul satışlarındaki düşüşün kaynağını anlamak için konut ve konut dışı satışları ayrı ayrı incelemek gerekiyor. Konut dışı (arsa, tarla, iş yeri vb.) satışlar, 2023’ün ilk 10 ayında geçen senenin aynı dönemine göre hafif bir artış göstererek 1.43 milyon adede ulaştı. Pandemi sonrası dönemde sürekli artış gösteren konut dışı satışların hızı kesilmiş olsa da bir gerileme yaşanmıyor.
Asıl düşüş konut satışlarında yaşanıyor. Geçen yılın ilk 10 ayında 1.2 milyon adet konut satılırken, bu sene aynı dönemde bu rakam 993 bin adede geriledi. Bu seviye, 2020 öncesi döneme, hatta 2018 kriz döneminin bile gerisine düşen bir performansı gösteriyor.
Ekim ayında toplam 93.000 adet konut satışı gerçekleşti. Bu rakam, hem aylık ortalama olan 112.000 adedin hem de ekim ayları ortalaması olan 115.000 adedin oldukça altında kaldı.
Ekim ayında en dikkat çekici veri kredili konut satışlarında yaşandı. Ay boyunca sadece 5.500 adet konut kredi kullanılarak satıldı. Bu rakam, 2018 kriz dönemindeki seviyelerle neredeyse aynı. Toplam satışlar içindeki kredili satışların payı ise %5.9 seviyesine inerek %6’nın altına düştü. Bu, 2013’ten bu yana görülen en düşük oranlardan biridir. Kredili satışlardaki bu keskin düşüş, gelecek dönemde konut fiyat endekslerinin veri kalitesini de etkileyebilir. Çünkü fiyat endeksleri, büyük ölçüde banka kredileri için hazırlanan ekspertiz raporlarına dayanmaktadır ve bu raporların sayısı azalmaktadır.
Aylık %3 ile %4 arasında değişen konut kredisi faiz oranları, alıcıları nakit alımlara yönlendiriyor. Kredili satışların payının azalmasıyla ipoteksiz (nakit) satışların oranı rekor seviyelere ulaştı. Bu durum, piyasadaki alıcıların ağırlıklı olarak yatırımcılardan veya nakit birikimi güçlü olan kişilerden oluştuğunu gösteriyor.
Birinci el konut satışlarının toplam satışlar içindeki payı uzun zamandır %30 seviyelerinde seyrederken, ekim ayında bu oranın bir miktar yükselerek %30’un üzerine çıktığı görülüyor. Bu durum, nakit alıcıların pazarlık gücünü kullanarak doğrudan konut üreticileriyle anlaşarak yeni konutları tercih etmeye başladığını düşündürüyor.
Konut fiyatlarındaki yıllık değişim incelendiğinde, reel bazda gerilemenin devam ettiği görülüyor.
Türkiye’de uzun dönemli ortalama reel konut fiyat artışı yıllık %5 civarındadır. Mevcut trend, fiyatların reel olarak bir süre daha gerilemeye devam edebileceğini gösteriyor.
Büyükşehirlerdeki reel fiyat değişimleri farklılık gösteriyor:
Türkiye genelinde metrekare başına konut birim fiyatı, son iki aydır yaşanan yükselişle tekrar 1.078 dolar seviyesine çıktı. Altın bazında değerlendirildiğinde ise 1 metrekare konut fiyatı, uzun dönemli ortalama olan 16 gram altının üzerine çıkarak 17 gram altın seviyesine yükseldi. Altın fiyatlarındaki olası hareketler bu dengeyi önümüzdeki aylarda etkileyebilir.



